Ile kosztuje jedzenie na Seszelach? Restauracja, takeaway i sklep

Odsłuchaj artykuł
Gotowe do odtworzenia

Na Seszelach można zjeść za około 100–180 SCR w lokalnym takeaway, ale pełny posiłek w restauracji zwykle kosztuje wyraźnie więcej, a w hotelach i resortach rachunek może rosnąć kilkukrotnie. Najtańszy model to połączenie self-cateringu z takeaway, nie codzienne gotowanie wszystkiego od zera. Poniżej znajdziesz ceny sprawdzone na początku października 2026 r., realne budżety dzienne oraz różnice między sklepem, lokalnym jedzeniem i restauracją.

Ile kosztuje jedzenie na Seszelach? Restauracja, takeaway i sklep

W skrócie: ile zaplanować na jedzenie na Seszelach?

  • Takeaway: najbezpieczniej liczyć około 100–180 SCR za sycącą porcję; pojedyncze pozycje mogą być tańsze.
  • Zwykła restauracja: na danie główne warto założyć około 250–500 SCR, a przy lokalizacji przy plaży, w hotelu lub resorcie często więcej.
  • Self-catering: najbardziej opłaca się wtedy, gdy kupujesz proste produkty, wodę, pieczywo, jajka, ryż, owoce i część posiłków przygotowujesz samodzielnie.
  • Dzienny budżet: dla jednej osoby około 250–400 SCR w wariancie oszczędnym, 450–700 SCR w wariancie mieszanym i od około 800 SCR wzwyż przy częstym jedzeniu w restauracjach.
  • Przeliczenie: na początku października 2026 r. 100 SCR odpowiadało w przybliżeniu około 28 zł według kursu rynkowego; rzeczywisty kurs karty, banku lub kantoru może być inny.

Trzy modele jedzenia na Seszelach: restauracja, takeaway i self-catering

Największy błąd przy planowaniu budżetu żywieniowego na Seszele polega na wrzuceniu wszystkiego do jednej kategorii „jedzenie”. Różnica między pudełkiem curry kupionym w lokalnym takeaway a kolacją w restauracji hotelowej potrafi być większa niż różnica między obiadem w dwóch różnych krajach Europy. Dlatego zamiast pytać tylko „ile kosztuje obiad?”, lepiej najpierw ustalić, jak chcesz jeść przez większość pobytu.

Takeaway to lokalne punkty z gotowymi daniami na wynos: curry, ryż, ryba, kurczak, makaron, warzywa, sałatki i proste zestawy obiadowe. To zwykle najlepszy kompromis między ceną, lokalnym jedzeniem i wygodą. Restauracje dają większy wybór, obsługę i lepszą lokalizację, ale rachunek rośnie szczególnie szybko przy napojach, deserze i przystawkach. Self-catering nie musi oznaczać gotowania trzy razy dziennie: najczęściej najlepiej działa jako śniadanie i prosta kolacja z zakupów plus jeden ciepły posiłek z takeaway lub restauracji.

Model Realny koszt jednego posiłku Dla kogo Najważniejszy kompromis
Takeaway około 100–180 SCR oszczędny i średni budżet mniejszy wybór, godziny i dostępność zależą od punktu
Restauracja casual / lokalna około 250–500 SCR za danie główne wygoda i większy wybór napoje i dodatki szybko podnoszą rachunek
Restauracja hotelowa / resort często 500–900 SCR i więcej komfort i kolacja „na miejscu” najwyższy koszt, szczególnie na odizolowanych wyspach
Self-catering zależy od koszyka; zwykle najtaniej przy prostych produktach apartamenty, rodziny, dłuższe pobyty importowane produkty mogą być zaskakująco drogie

Widełki są budżetem planistycznym, a nie cennikiem całego kraju. Dla porównania oficjalny katalog Tourism Seychelles podaje obecnie ceny posiłków m.in. od 180 do 500 SCR w Maria's Rock Café, od 300 do 1500 SCR w La Plage w Beau Vallon oraz od 500 do 900 SCR w bufetowej restauracji Vasco's przy STORY Seychelles. Źródła sprawdzone 6 października 2026 r.: Maria's Rock Café, La Plage i Vasco's.

Takeaway na Seszelach – najważniejszy sposób na obniżenie kosztu jedzenia

Jeśli chcesz jeść lokalnie, ale nie przeznaczać kilkuset rupii na każdy posiłek, takeaway jest zwykle najpraktyczniejszą opcją. W takich punktach kupuje się gotowe porcje kreolskiego curry, ryżu, ryby, kurczaka, warzyw, makaronu lub zestawów dnia. Nie są to „fast foody” w polskim znaczeniu tego słowa – część miejsc serwuje zwykłe domowe jedzenie przygotowywane na dany dzień.

Na potrzeby budżetu rozsądnie jest przyjąć około 100–180 SCR za porcję. To mniej więcej 28–50 zł przy orientacyjnym przeliczniku z początku października 2026 r. W konkretnym punkcie możesz znaleźć tańsze pozycje, ale nie warto budować całego planu na minimalnej cenie z jednego menu. Aktualny przykład z Mahé: Fuego Bistro ma w karcie grillowanego kurczaka z dodatkiem za 95 SCR, a oficjalny katalog Tourism Seychelles pokazuje szerokie widełki cenowe w lokalach z opcją takeaway, np. Kapatya od 50 SCR. Źródła: aktualne menu Fuego Bistro oraz Tourism Seychelles – Kapatya.

Największa oszczędność wynika nie z polowania na najtańszy punkt, lecz z zastąpienia jednym takeawayem posiłku, który w restauracji kosztowałby 300–500 SCR. Dla pary różnica między dwoma pudełkami po 130 SCR a dwoma daniami po 400 SCR to 540 SCR przy jednym posiłku. Przy dziesięciodniowym wyjeździe i kilku takich zamianach robi się z tego budżet na wycieczkę albo dodatkową noc w lepszym obiekcie.

Takeaway ma jednak ograniczenia. Popularne dania mogą się skończyć, część lokali pracuje głównie w porze lunchu, wybór wieczorem bywa mniejszy, a nie każdy punkt przyjmuje karty. Dlatego nie zakładaj, że o 21:00 zawsze kupisz tani pełny posiłek. Przy pobycie w mniej zurbanizowanej części wyspy dobrze jest sprawdzić wcześniej najbliższe punkty i godziny działania.

Kreolski takeaway z curry, ryżem i sałatką na Mahé

Warto wiedzieć

Na Seszelach „takeaway” może oznaczać bardzo różne lokale: od prostego okienka z kilkoma daniami dnia po pełną restaurację oferującą również jedzenie na wynos. Zanim porównasz ceny, sprawdź, czy patrzysz na podobny typ miejsca.

Ile kosztuje jedzenie w restauracji na Seszelach?

W restauracji największe znaczenie ma lokalizacja. Lokal przy zwykłej drodze, restauracja przy plaży w Beau Vallon i restauracja w pięciogwiazdkowym resorcie mogą mieć zupełnie inne ceny mimo podobnej nazwy dania. Dla przeciętnej restauracji poza segmentem luksusowym sensowny budżet to około 250–500 SCR za danie główne. Do tego trzeba doliczyć napój, a czasem przystawkę lub deser.

Przy plaży i w hotelach ceny mogą być wyższe. Tourism Seychelles podaje dla La Plage w Beau Vallon zakres 300–1500 SCR, dla Tiger Bite w Canopy by Hilton 95–520 SCR, a dla Azido w Mango House 220–2900 SCR. Te widełki nie oznaczają, że każde danie kosztuje tyle samo – pokazują, jak duży jest rozrzut między prostą pozycją a droższymi daniami i produktami premium. Źródła sprawdzone 6 października 2026 r.: La Plage, Tiger Bite i Azido.

W praktyce dla dwóch osób kolacja z dwoma daniami głównymi i napojami może łatwo przekroczyć 800–1200 SCR, nawet bez alkoholu i deseru. Jeśli dojdą przystawki, wino lub koktajle, rachunek rośnie szybciej niż cena samego jedzenia. Dlatego przy planowaniu dziennego budżetu dobrze jest osobno policzyć „jedzenie” i „napoje w restauracjach”, zwłaszcza gdy lubisz wieczorem zamawiać kilka pozycji.

Nie zakładaj też, że restauracja w hotelu zawsze jest dostępna tylko dla gości danego obiektu. Wiele lokali przy hotelach przyjmuje gości z zewnątrz, ale zasady rezerwacji i dostępność warto sprawdzić bezpośrednio. Z punktu widzenia kosztów ważniejsze jest co innego: jeśli nocujesz w miejscu bez sklepu i bez takeaway w zasięgu spaceru, teoretycznie tańszy nocleg może prowadzić do droższego wyżywienia.

Kolacja w restauracji przy plaży na Mahé

Czy cena w menu jest ceną końcową?

Nie zakładaj tego automatycznie. W zależności od lokalu sposób prezentowania podatków, opłaty za obsługę i dodatkowych pozycji na rachunku może być inny, dlatego przed zamówieniem droższej kolacji warto spojrzeć na dolną część menu albo zapytać, czy podana cena jest ostateczna. To szczególnie ważne przy dużych rachunkach dla kilku osób: nawet niewielka procentowa dopłata staje się wtedy zauważalną kwotą.

Napiwek jest osobnym tematem i nie powinien być doliczany w budżecie „w ciemno”. Najpierw sprawdź rachunek, a dopiero potem zdecyduj, czy i ile chcesz zostawić. Zasady i praktykę opisujemy szerzej w poradniku napiwki na Seszelach – ile i komu dawać.

Zakupy w sklepie – ile kosztuje self-catering?

Self-catering daje największą kontrolę nad budżetem, ale nie wszystkie produkty są tanie. Seszele są małym rynkiem wyspiarskim, a koszt importu silnie wpływa na część asortymentu. Central Bank of Seychelles zwraca uwagę, że koszty transportu i frachtu mogą podnosić finalne ceny importowanej żywności. W praktyce najlepiej wychodzi prosty koszyk: woda, pieczywo, jajka, ryż, makaron, owoce, warzywa, podstawowe produkty śniadaniowe i rzeczy, które rzeczywiście zużyjesz w ciągu pobytu.

Najbardziej aktualne dane detaliczne można sprawdzać w lokalnych ofertach. W promocji Apex „Family Favourites” obowiązującej od 5 do 16 października 2026 r. pomarańcze kosztują 25 SCR/kg, awokado 125 SCR/kg, arbuz 70 SCR/kg, pomidory 85 SCR/kg, papryka 76 SCR/kg i cukinia 120 SCR/kg; ceny w tej ofercie podane są bez VAT. To dobry przykład, dlaczego nie warto mówić po prostu „owoce są tanie” albo „warzywa są drogie” – różnice między produktami są bardzo duże. Źródło: Apex Retail, Issue #05, 5–16.10.2026.

Produkt Orientacyjna cena Jak traktować tę wartość
Mleko 1 l około 26 SCR średnia rynkowa, zależna od marki i sklepu
Chleb ok. 500 g około 23 SCR produkt podstawowy; pieczywo specjalne kosztuje więcej
12 jaj około 50–55 SCR dobry składnik śniadań self-catering
Ryż 1 kg około 30–40 SCR cena zależy od marki i rodzaju
Woda 1,5 l około 15–25 SCR większe opakowania mogą dawać niższy koszt litra
Pomidory 85 SCR/kg Apex, oferta 5–16.10.2026, cena bez VAT
Pomarańcze 25 SCR/kg Apex, oferta 5–16.10.2026, cena bez VAT
Awokado 125 SCR/kg Apex, oferta 5–16.10.2026, cena bez VAT

Ceny mleka, pieczywa, jaj, ryżu i wody w tabeli są orientacyjnymi średnimi konsumenckimi z aktualizowanych zestawień cenowych, a nie oficjalnym cennikiem jednego supermarketu. Dlatego w budżecie zostaw margines i przed większymi zakupami porównaj ceny na miejscu. Do bieżącego sprawdzania przydatne są również lokalne sklepy internetowe; np. O'quay Shop Seychelles pokazuje aktualne ceny wody, jaj i napojów, choć część oferty jest skierowana do zaopatrzenia jachtów i nie powinna być traktowana jako najtańszy możliwy poziom cen. Źródła: CityCost – Seychelles, wrzesień 2026 oraz O'quay Shop Seychelles.

Zakupy spożywcze i lokalne owoce w sklepie na Seszelach

Produkty lokalne i importowane – gdzie powstaje różnica?

Na półce nie zawsze widać prosty podział „lokalne tanie, importowane drogie”, ale import zwiększa wrażliwość ceny na kurs walut, transport i dostępność. Central Bank of Seychelles w 2026 r. wskazywał, że wyższe koszty frachtu i ubezpieczenia mogą przekładać się na końcowe ceny importowanej żywności. To dlatego przy self-cateringu opłaca się zachować elastyczność: zamiast szukać konkretnej marki sera, płatków czy wędliny znanej z Polski, lepiej porównać lokalnie dostępne zamienniki.

Również świeże produkty nie tworzą jednej kategorii cenowej. W aktualnej ofercie Apex kilogram pomarańczy kosztuje 25 SCR, podczas gdy kiwi 150 SCR, awokado 125 SCR, a pomidory 85 SCR przed VAT. Dla turysty praktyczna konsekwencja jest prosta: koszyk można wyraźnie potanić, wybierając produkty według aktualnej ceny, a nie według sztywnej listy zakupów przygotowanej jeszcze w Polsce.

Co kupować, żeby self-catering rzeczywiście miał sens?

Największą oszczędność dają produkty, z których składasz proste posiłki bez kupowania dużych opakowań „na zapas”. Przy tygodniowym pobycie łatwo wydać za dużo na sosy, przyprawy, sery, przekąski i importowane produkty śniadaniowe, których potem nie zdążysz wykorzystać. W apartamencie wystarczą często dwa lub trzy proste śniadania rotacyjnie: jajka z pieczywem, jogurt z owocami, płatki z mlekiem albo kanapki.

Jeśli nocleg ma kuchnię, warto sprawdzić nie tylko sam zapis „self-catering”, lecz także wyposażenie: lodówkę, płytę, czajnik, naczynia i możliwość przechowywania żywności. Brak lodówki albo bardzo ograniczone wyposażenie potrafi zniwelować część oszczędności. Przy wyborze bazy noclegowej pomocny będzie osobny poradnik gdzie nocować na Seszelach – Mahé, Praslin czy La Digue.

Napoje: woda, kawa, napoje i alkohol

Napoje są łatwym do przeoczenia elementem budżetu. W sklepie butelka wody 1,5 l kosztuje orientacyjnie około 15–25 SCR, a kupowanie większych pojemności zwykle obniża koszt litra. Lokalny sklep O'quay pokazuje 5-litrową wodę z Seszeli za 2,10 euro oraz lokalne piwo Seybrew 25 cl za 2,65 euro; po przeliczeniu to odpowiednio mniej więcej kilkadziesiąt SCR. W restauracji cena tego samego rodzaju napoju będzie oczywiście wyższa. Źródło cen detalicznych sprawdzone 6 października 2026 r.: O'quay Shop Seychelles.

Kawy i napojów gazowanych nie ma sensu wpisywać do budżetu jedną stałą kwotą, bo różnica między małym sklepem, kawiarnią a hotelem jest bardzo duża. Jeśli pijesz kilka kaw dziennie albo regularnie zamawiasz alkohol do kolacji, policz to osobno. Przy siedmiu dniach nawet dodatkowe 100–150 SCR dziennie daje 700–1050 SCR na osobę.

W kwestii płatności nie trzeba nosić całego budżetu żywieniowego w gotówce. W restauracjach i większych sklepach karty są powszechne, ale drobne punkty i takeaway mogą preferować lub wymagać gotówki. Szczegóły znajdziesz w poradniku karta czy gotówka na Seszelach oraz w materiale o tym, jaka waluta na Seszelach jest najpraktyczniejsza.

Jak policzyć dzienny budżet na jedzenie?

Najlepiej nie mnożyć jednej ceny obiadu przez trzy. Śniadanie, lunch i kolacja mają inny koszt, a w wielu hotelach śniadanie jest już w cenie noclegu. Poniższe scenariusze zakładają osobę dorosłą bez wliczonego hotelowego wyżywienia i bez alkoholu. To budżet planistyczny na październik 2026 r., nie obietnica konkretnego rachunku.

Scenariusz 1 osoba / dzień Para / dzień Jak wygląda dzień
Oszczędny 250–400 SCR 500–800 SCR śniadanie z zakupów, takeaway, prosta kolacja self-catering
Mieszany 450–700 SCR 900–1400 SCR śniadanie z zakupów, takeaway lub lunch, wieczorem zwykła restauracja
Restauracyjny 800–1500+ SCR 1600–3000+ SCR większość posiłków w restauracjach, napoje, czasem resort lub hotel

Przy kursie rzędu 0,28 zł za 1 SCR oznacza to dla pary mniej więcej 140–225 zł dziennie w wariancie oszczędnym, 250–390 zł w mieszanym i od około 450 zł wzwyż w wariancie restauracyjnym. Kurs rynkowy zmienia się z dnia na dzień; 5 października 2026 r. notowanie SCR/PLN było w okolicy 0,28 PLN. Traktuj przeliczenie na złote tylko orientacyjnie i sprawdź aktualny kurs przed wyjazdem.

Przykładowy dzień – skąd biorą się te widełki?

W wariancie oszczędnym można przyjąć około 60–100 SCR na śniadanie z produktów sklepowych, 120–160 SCR na takeaway i kolejne 70–120 SCR na prostą kolację lub przekąski. Daje to mniej więcej 250–380 SCR bez alkoholu. Nie jest to gotowy jadłospis ani gwarantowany cennik, tylko sposób rozłożenia dziennego limitu.

W wariancie mieszanym śniadanie nadal może kosztować około 80–120 SCR, lunch z takeaway około 120–180 SCR, a kolacja w restauracji 300–450 SCR z podstawowym napojem. Łącznie łatwo dojść do 500–750 SCR. Jeśli jednego dnia wybierzesz droższą restaurację, następnego możesz wrócić do self-cateringu bez poczucia, że „psujesz” cały budżet.

Przy modelu restauracyjnym problemem nie jest pojedyncze drogie danie, ale kumulacja. Kawa poza hotelem, lunch przy plaży, kolacja, napoje i deser sprawiają, że dzienny rachunek przekracza 1000 SCR szybciej, niż wynikałoby z samego porównania cen dań głównych.

Dla pobytu 10-dniowego para może więc zaplanować orientacyjnie 5000–8000 SCR na oszczędne jedzenie, około 9000–14 000 SCR na model mieszany albo znacznie więcej przy regularnym korzystaniu z restauracji hotelowych. Jeżeli śniadania są już w cenie hotelu, realny wydatek spadnie. Jeśli natomiast śpisz na małej lub odizolowanej wyspie i jesteś zdany na gastronomię resortu, widełki mogą być za niskie.

Szerszy budżet całego wyjazdu – loty, noclegi, transport i atrakcje – jest osobno rozłożony w poradniku ile kosztują wakacje na Seszelach. Dzięki temu ten tekst pozostaje skupiony wyłącznie na jedzeniu i nie dubluje pełnego kosztorysu podróży.

Gdzie koszt jedzenia rośnie najbardziej?

Najdroższa nie zawsze jest konkretna wyspa, lecz brak alternatywy. Jeśli nocujesz w miejscu, z którego łatwo dojść do sklepu, takeaway i kilku restauracji, możesz codziennie wybierać między różnymi poziomami cen. Gdy obiekt jest odizolowany i jedyną wygodną opcją pozostaje hotelowa restauracja, koszt posiłków rośnie nawet wtedy, gdy sam nocleg wygląda atrakcyjnie cenowo.

Największą ostrożność zachowaj przy resortach na mniejszych wyspach i obiektach, z których wyjście „na miasto” wymaga łodzi, transferu lub dłuższego przejazdu. Wtedy przed rezerwacją sprawdź nie tylko cenę pokoju, ale także cenę half board, full board, kolacji à la carte i napojów. Czasem droższa taryfa z wyżywieniem wychodzi lepiej niż pozornie tańszy nocleg bez posiłków.

Na Mahé zwykle najłatwiej znaleźć mieszankę sklepów, takeaway i restauracji. Na Praslin wybór zależy mocniej od części wyspy, w której nocujesz. Na La Digue odległości są małe, ale sama liczba lokali i sklepów jest mniejsza niż na Mahé, więc warto planować posiłki przed późnym wieczorem. Nie oznacza to automatycznie, że każda restauracja na mniejszej wyspie będzie droższa – po prostu konkurencja i dostępność alternatyw mogą być mniejsze.

Jak jeść dobrze i nie przepłacać?

Jeśli chcesz spojrzeć szerzej na relację cen do całego wyjazdu, zobacz też poradnik czy Seszele są drogie i jak obniżyć koszt wakacji.

Najskuteczniejszy model dla większości samodzielnych podróżników to nie skrajne „tylko sklep” ani „tylko restauracje”, lecz połączenie trzech sposobów jedzenia. Śniadania i wodę kupujesz w sklepie, w ciągu dnia jesz lokalny takeaway, a wybrane wieczory zostawiasz na restaurację. Dzięki temu oszczędzasz na tych posiłkach, w których atmosfera nie jest najważniejsza, a jednocześnie nie zamieniasz wakacji w codzienne gotowanie.

  • Sprawdź mapę przed rezerwacją noclegu. Odległość do sklepu i takeaway ma realną wartość finansową.
  • Nie kupuj dużych zapasów pierwszego dnia. Na krótkim pobycie część produktów zostanie niewykorzystana.
  • Porównuj cenę całego posiłku, nie samego dania. Napój, przystawka, deser i serwis potrafią zmienić ocenę restauracji.
  • Miej trochę SCR w gotówce. Przydaje się właśnie w mniejszych punktach i takeaway.
  • W resorcie policz plan wyżywienia przed rezerwacją. Jeśli nie ma realnej alternatywy poza hotelem, half board może być bardziej przewidywalny.
  • Nie zakładaj, że self-catering zawsze oznacza najniższą cenę. Importowane sery, przekąski, alkohol i „europejskie” produkty potrafią mocno podnieść koszt koszyka.

Chcesz policzyć cały koszt wyjazdu?

Jedzenie to tylko jedna z pozycji budżetu. Jeśli chcesz porównać również transport, atrakcje i inne wydatki na miejscu, zobacz zestawienie ogólnych cen.

Ceny na Seszelach – jedzenie, transport, atrakcje i zakupy

FAQ - najczęstsze pytania o ceny jedzenia na Seszelach

Ile kosztuje obiad na Seszelach?

W lokalnym takeaway najbezpieczniej planować około 100–180 SCR za porcję. W zwykłej restauracji danie główne często mieści się w okolicach 250–500 SCR, a w hotelach i resortach może kosztować wyraźnie więcej.

Ile kosztuje takeaway na Seszelach?

Do budżetu przyjmij około 100–180 SCR za sycące danie. Pojedyncze pozycje można znaleźć taniej, ale cena zależy od lokalu, wyspy, składników i wielkości porcji.

Czy zakupy w sklepie na Seszelach są drogie?

Podstawowe produkty mogą mieć rozsądne ceny, ale część towarów importowanych jest wyraźnie droższa. Najbardziej opłaca się kupować prosty zestaw produktów, które rzeczywiście zużyjesz, zamiast odtwarzać pełny „polski” koszyk.

Czy self-catering na Seszelach się opłaca?

Tak, szczególnie przy dłuższym pobycie i dobrze wyposażonym apartamencie. Najlepiej działa jako połączenie prostych śniadań i kolacji z zakupów z jednym gotowym posiłkiem z takeaway albo restauracji.

Ile dziennie wydać na jedzenie na Seszelach?

Dla jednej osoby warto przyjąć około 250–400 SCR w wariancie oszczędnym, 450–700 SCR w mieszanym i od około 800 SCR wzwyż przy częstym jedzeniu w restauracjach. Alkohol i droższe restauracje hotelowe liczą się osobno.

Czy na Seszelach lepiej płacić za jedzenie kartą czy gotówką?

W większych sklepach i restauracjach karta jest wygodna, ale w małych takeaway i lokalnych punktach gotówka w SCR nadal bywa potrzebna. Najpraktyczniej mieć oba sposoby płatności.

Jaki budżet przyjąć?

Jeśli zależy Ci na kontroli kosztów bez rezygnowania z lokalnego jedzenia, przyjmij jako punkt startowy około 450–700 SCR dziennie na osobę i połącz sklep, takeaway oraz jedną restaurację. Oszczędny podróżnik może zejść do około 250–400 SCR, a przy resortach i codziennych kolacjach restauracyjnych budżet szybko przekroczy 800–1000 SCR. Najważniejsze jest nie szukanie jednej „średniej ceny obiadu”, lecz dopasowanie modelu jedzenia do miejsca noclegu i planu dnia.

  • Udostępnij wpis!

Powiązane artykuły

Zobacz także: